Vismigratierivier opent voordeur voor Rijnstroomgebied

Gastblog door Kees Terwisscha van Scheltinga

Nederland is een echt Deltaland, gevormd door de grote rivieren en de monding ervan in de delta’s. Deze rivieren vormen het waterrijke landschap dat zo typerend is voor Nederland. Water zit in ons DNA. Het heeft belangrijk bijgedragen aan wie we zijn en scherpt ons vermogen om telkens weer het hoofd te bieden aan bedreigingen van of vanuit het water. Vanaf de Middeleeuwen bouwen we dijken en vestingwerken, daarna molens, gemalen en polders en de afgelopen eeuw specialiseerden we ons in Deltawerken; een strijd die begon in 1918 met het aannemen van de Zuiderzeewet waarvan de Afsluitdijk het directe gevolg is.

Building With Nature

Maar de strijd verandert. In plaats van vechten tegen het water en de natuur, bouwen we nu samen met de natuur. Building with nature, noemen we dat en de Vismigratierivier bij Kornwerderzand op de Afsluitdijk is daar een prachtig voorbeeld van. Want hoewel we het hoofd moeten bieden tegen nieuwe bedreigingen als de opwarming van de aarde, een stijgende zeespiegel en een verhoogde afvoer van zoetwater van de rivieren, willen we de klimaatverandering zoveel mogelijk opvangen mét de natuur. Daarom zorgen we er bijvoorbeeld voor dat de Nederlandse rivieren ruimer in hun jasje komen te zitten; aan de uiterste randen nog wel beveiligd door dijken, maar waarbinnen de rivier vrijelijk zijn weg mag kiezen door nevengeulen en langs oeverwallen, zandruggen en poelen.

En daarom gaan we de Afsluitdijk niet hoger maken, maar uitrusten met het grootste gemaal van Europa en zo verstevigen dat bij een buitencategorie storm een overslaande golf geen schade kan aanrichten. Tegelijk repareren we twee weeffouten in de dijk: ecologisch herstel door de migratie van trekvissen weer mogelijk te maken en economisch herstel door van de Afsluitdijk een toeristische bestemming te maken. Beide ‘reparatiewerkzaamheden’ bieden grote voordelen: zowel regionaal, landelijk als internationaal.

Laten we bij vismigratie blijven. Die viel vrijwel geheel stil toen tussen 1927 en 1932 de dijk werd gebouwd. De visrijke, brakke binnenzee die Zuiderzee heette – waar de ansjovis voor het opscheppen lag, de haring over elkaar heen buitelde en zalm op ieders menu stond – was ineens een zoet IJsselmeer. De Afsluitdijk die veiligheid en welvaart bracht, vormde tegelijk een onneembare barrière voor vele vissoorten die voor het voltooien van hun levenscyclus afhankelijk zijn van de trek tussen de zoute zee en het zoete binnenwater. Dat gebeurde niet alleen op die ene plek, maar later ook bij Zeeland, Zuid-Holland en bijvoorbeeld het Lauwersmeergebied. Met alle gevolgen van dien voor de visstand: ter plaatse, in het achterland en tot over de Zwitserse grens waar de verste paaigronden van de zalm zich bevinden.

ICBR

Nu Nederland bij het Haringvliet de sluizen weer op een kier zet en in de Afsluitdijk een doorgang wordt gecreëerd voor vrije vispassage, gaat als het ware de voordeur van het Rijnstroomgebied weer open voor vis. Een historische gebeurtenis die landen als Zwitserland, Duitsland, Frankrijk, Luxemburg en België van harte toejuichen. Deze landen werken binnen de Internationale Commissie voor de Bescherming van de Rijn (ICBR) al jaren met succes aan de verbetering van de ecologische toestand van de Rijn en zijn zijrivieren. Nederland bleef achter, maar maakt met twee majeure ingrepen nu een grote stap voorwaarts. De voordeur gaat open voor een steeds meer open verbinding met het natuurlijke getij, waarlangs vissen vanuit de Noord- en Waddenzee naar de rivieren kunnen zwemmen en weer terug.

Dat wordt gezien en gewaardeerd. Zowel het Haringvliet als de Vismigratierivier zijn sinds dit jaar graag geziene gasten bij de halfjaarlijkse ontmoeting in Koblenz, waar het ICBR zetelt. Hier vergaderen onder meer de vertegenwoordigers van bezoekerscentra, onderzoeksstations en vis gerelateerde educatieprojecten. Daarmee verbindt de Rijn niet alleen de Alpen met de Noord- en Waddenzee, maar ook de mensen die langs die rivieren en uitstroomgebieden wonen, werken en recreëren. De verbintenis willen we handen en voeten geven.
Bij verschillende maatregelen die in de loop der tijd langs de Rijn zijn genomen, zijn bezoekerscentra geopend om mensen ermee kennis te laten maken. Besloten is om onderling samen te werken om uit te leggen dat er ook binnen de rivier connecties zijn naar boven- en benedenstroomse delen. In een speciale overleggroep van de ICBR is voorgesteld om de informatie-uitwisseling tussen de centra te verbeteren. Op dit moment werken we vanuit de Vismigratierivier en het 18 maart te openen Afsluitdijk Wadden Center actief mee aan een overkoepelend plan om dit te bereiken. De eerste concrete resultaten zijn er: een brochure, gezamenlijke deelname aan de Grüne Woche in Berlijn en een platform voor digitale uitwisseling.

Meer weten? Kijk op: www.iksr.org/nl

Kees Terwisscha van Scheltinga,
projectcoördinator Vismigratierivier

« Alle blogartikelen

2 reacties

  1. Jelle Braaksma

    Geachte heer/mevrouw,
    Ik had een vraag over de vismigratievijver op de afsluitdijk bij kornwerderzand. Vindt hier ook monitoring plaats van de vissoorten die door de passage heen gaan? Ik zit namelijk op het Nordwin College: MBO Life Sciences en volg de opleiding Watermanagement niveau 4. Voor het derde leerjaar moet ik een project zoeken waarbij bijvoorbeeld waterkwaliteit en vismonitoring aan bod komen. Samengevat is de vraag zou het mogelijk zijn om een project op te zetten ten opzicht van monitoring van vis(migratie) en waterkwaliteit?

    met vriendelijke groet,
    Jelle Braaksma

  2. Blije Vis

    Hoi Jelle

    Ik ga je vraag even doorsturen!
    Wil je intussen je e-mailadres even toesturen naar info@vriendenvandeblijevis.nl dan kunnen we zo contact met je opnemen.

    Groetjes

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *