Van zout naar zoet de Rijn op: via de Vismigratierivier

Door: Kees Terwisscha van Scheltinga, projectcoördinator Vismigratierivier

Iedereen kent het beeld van grote aantallen trekvogels die het voorjaar aankondigen of de winter inluiden. Dat er tegelijk honderden miljoenen vissen als zalm, paling en zeeforel maken een minstens zo indrukwekkende reis maken is minder bekend en voor het menselijk oog onzichtbaar.

Trekvissen worden vaak belemmerd in hun tocht naar paai- en foerageergebieden. Denk aan dijken, dammen, energiecentrales, sluizen en stuwen. Neem de Afsluitdijk, sinds 1932 een veilige dam voor miljoenen mensen. Maar voor veel vissen is het een ramp… Sinds de aanleg van de Afsluitdijk kunnen trekvissen niet langer ongehinderd heen en weer reizen tussen de Waddenzee, het IJsselmeer en het achterland. De Vismigratierivier is een uniek natuurproject dat deze barrière voor trekvissen opheft. Dankzij de permanente opening, een geleidelijke zoet-zoutovergang en verschillende stroomsnelheden in de Vismigratierivier moet het straks mogelijk worden dat trekvissen weer vrij kunnen zwemmen… En daar worden deze vissen heel blij van!

Swimway

Rijnstroomgebied

Voor vissen als de zalm is het ook simpelweg van levensbelang. De zalm begint zijn levenscyclus bovenstrooms in de Rijn of zijrivieren als Moezel en Lahn. Hier zetten zij als volwassen exemplaren hun eieren af in snelstromende grindrivieren en beken. Na één tot drie jaar trekken de jonge zalmen (lengte dan gemiddeld 15-20 cm, zogenaamde ‘smolts’) naar zee. Ze leven één tot enkele jaren op de Atlantische Oceaan en keren vanaf de zomer als volwassenen terug naar hun geboorterivier om in de winter te kunnen paaien. Voor deze vis is de Rijn, die over een lengte van 1.233 kilometer de Alpen met de Noordzee verbindt, een essentiële ecologische verbindingsweg of ‘swimway’.

Nederland is het deltagebied van deze oer-Europese rivier. Via twee hoofdtakken mondt de Rijn uit in de Noordzee. Via Zeeland verlaat het zoete water ons land door het Haringvliet, de rest van de Rijn loopt via IJssel en IJsselmeer door de  spuisluizen van de Afsluitdijk de Waddenzee in. Gelukkig werken landen als Duitsland, Frankrijk, Luxemburg, België en Nederland tegenwoordig samen om al die barrières weer passeerbaar te maken en om het verhaal van de swimway beter voor het voetlicht te krijgen. Dat doen ze onder meer in de Internationale Commissie voor de Bescherming van de Rijn (ICBR), die zetelt in Koblenz.

Dat is hard nodig. Staande op een plaats langs de rivier, is het niemand direct duidelijk hoe de relatie is met verderop gelegen delen van de rivier. Wie bij de monding van de Rijn, bij de Haringvliet, een zalm voorbij ziet schieten, kan zich nauwelijks voorstelling maken van de reis die het dier voor de boeg heeft, of het paaigebied in Alpen of Elzas waar hij naartoe wil. Andersom, is het voor iemand die een vis door de vispassage bij Iffezheim ziet zwemmen, maar moeilijk voor te stellen hoe diezelfde vis de Afsluitdijk is gepasseerd.

Bezoekerscentra

In de nabijheid van de verschillende maatregelen voor herstel van de passeerbaarheid, zijn in de afgelopen jaren bezoekerscentra geopend om mensen kennis te laten maken van dit bijzondere natuurfenomeen. Natuurlijk wordt daar uitgelegd dat er binnen de rivier connecties zijn naar boven- en benedenstroomse delen. Maar dat kan veel beter! Gelukkig wordt er sinds kort door al die passages, kwekerijen, onderzoeks- en bezoekerscentra samengewerkt om het gehele verhaal van de swimway gezamenlijk te vertellen. Doel is om bij een breed publiek meer interesse te wekken voor de trekvissen en de maatregelen die worden uitgevoerd om de passeerbaarheid te herstellen.

Via dit platform willen we de komende jaren informeren over deze onderwaterwereld, de internationale trekroute en het wondere aanpassingsvermogen van trekvissen om zowel in zout als in zoetwater te kunnen leven. Dat doen we door het verhaal van de trekvissen te vertellen, door te berichten over de ontwikkelingen van de Vismigratierivier (gereed 2021) èn om jong en oud uit te nodigen de Afsluitdijk te bezoeken. Nu kan dat in Informatiecentrum De Afsluitdijk, maar vanaf 18 maart 2018 in een prachtig en fonkelnieuw Afsluitdijk Wadden Center op Kornwerderzand.

040-DO-41_Beleefcentrum-frame-0-PP-644x368
Afsluitdijk Wadden Center

Samen met de Waddenvereniging, Het Blauwe Hart, It Fryske Gea en Sportvisserij Nederland wordt hier gewerkt aan een programma educatie & gastheerschap voor het ontvangen van groepen en scholen. We kijken uit naar uw komst! Voor meer info en openingstijden kijk op: www.deafsluitdijk.nl/informatiecentrum

Kees Terwisscha van Scheltinga, projectcoördinator Vismigratierivier

« Alle blogartikelen

1 reactie

  1. Hans

    En nu vooral maar hopen dat het beroep de waardevolle soorten niet weg vangt met een fijn staand want. Ik vrees dat het tegen dovemanswoorden is…zie het Europoort gebied.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *